Verborgen impact en de psychologie achter onduurzaam handelen

Verborgen impact en de psychologie achter onduurzaam handelen
library

Hoeveel milieu-impact maak je eigenlijk zelf? Waarom lijkt het zo lastig om duurzaamheid toe te passen in het dagelijks leven? Er is ¾ verborgen impact, hier zijn we zo goed als blind voor. Hoe kunnen we onszelf en anderen activeren, als onze ogen gesloten zijn? Verschillende psychologische redenen houden consumenten en ondernemers vaak onbewust tegen.

Van duurzaam weten naar duurzaam doen
Bij het VVM Café – “van weten naar doen” vertelde Babette Porcelijn over een eigen recente omslag: van ontwerper naar onderzoeker en schrijver. De reden hiervoor was een gegroeide interesse in milieu en klimaatverandering. Eenmaal ontwaakt, bleek er een groot tekort aan concrete informatie op dit gebied. Dit was schokkend, juist omdat het probleem zo urgent is. Dus ontdekte, toetste en onderzocht zij de impact, met als eindproduct het boek De Verborgen Impact. Met als mooi bijkomend resultaat: als nieuwkomer welkom geheten in de Duurzame Top 100 van Trouw.
 

De verborgen impact van ons onduurzame handelen
De Verborgen Impact toont op praktische wijze wat het gevolg van onze eigen verborgen impact is. In Nederland staan we er niet bij stil waar onze spullen vandaan komen en wat en wie daarvoor wordt gebruikt. Er zijn duizenden hectares Argentijns regenwoud gekapt voor sojaplantages. De longen van de aarde worden vernietigd, alleen maar voor het voeden van dieren die vervolgens door mensen gegeten worden. Duizenden liters water, gebruikt voor de wassing van een simpele spijkerbroek. De vervuiling bij de mijnbouw voor grondstoffen in de batterij van een elektrische auto. Om nog maar niet te spreken van de zwavelvervuiling gemaakt door oceaanstomers, om al die producten naar onze winkels te brengen.   

Terwijl wij hier consumeren, hebben juist mensen in armere gebieden het meeste last van extreem weer, waardoor oogsten mislukken en voedseltekorten leiden tot honger, sociale onrust en conflicten. De 12 rijkste landen bezitten 55% van de welvaart. Voor de duidelijkheid: er zijn bijna 200 landen in de wereld. 13% van de wereldbevolking veroorzaakt meer dan de helft van de wereldwijde impact op natuur, klimaat en milieu. Wat blijkt? 3/4 van de impact zien we niet, we zijn er blind voor. Het effect dat het heeft op het milieu, de grondstoffen en de mensen in arme landen, dat zit niet bij onze prijs inbegrepen. De hoge prijs van deze impact wordt niet doorbelast aan de vervuilers, waardoor we wereldwijd fysieke en economische schade oplopen. Maar hoe kan het dat die impact verborgen is? Wat kunnen we zelf doen om onze eigen impact te verkleinen? En is er een psychologische verklaring voor het gesloten houden van onze ogen voor de ernst van de zaak?


De psychologie achter onduurzaam handelen
Als sociaal psycholoog met grote focus op duurzaamheid verdiept Geerte Paradies zich geruime tijd in duurzaamheid en milieu en de psychologie achter het ontkennen van de urgentie. Ze is werkzaam bij TNO en 1 van de 8 mensen achter Footprint5000. Geerte onderscheidt 5 redenen waarom wij onduurzaam handelen:

1. Ver weg
We zien letterlijk niet wat er gebeurt aan de andere kant van de wereld. Soms lezen we over een ingestorte kledingfabriek, over hoe kinderen niet naar school kunnen omdat ze moeten werken of over een ernstige klimaatramp die honderden mensen het leven kostte. Maar dit is slecht nieuws, net als zoveel slecht nieuws wat we tot ons nemen. Zolang het geen betrekking op ons eigen leven heeft, kunnen we heel ongevoelig zijn voor wat er om ons heen gebeurt.

2. Te groot
Het klimaatprobleem, het consumptieprobleem, hongersnood, hoe kan je dat in je eentje aanpakken? Er zijn mensen die zich bewust zijn van de wereldwijde problematiek, maar denken dat ze niet in hun eentje verandering teweeg kunnen brengen. Daarnaast is dit probleem een sociaal dilemma: het is voor de mens als soort beter om allemaal wat minder te consumeren, maar voor het individu zelf niet.  Als een probleem te groot is, en te veel mensen dragen bij, wordt het lastig een persoonlijke oplossing te vinden. Want als de rest rustig door gaat met consumeren, voelt jouw inspanning echt als een druppel op de gloeiende plaat.

3. Niet willen inperken
Duurzaamheid is voor veel mensen prima, zolang het niet te veel impact heeft op hun levenskwaliteit. Je komt liever in die mooie auto aan op werk, dan met de ov-fiets. Je bestelt nou eenmaal veel dingen uit het buitenland. Iedereen om je heen maakt vakanties naar verre landen, waarom zou jij dan in Nederland blijven?  De optie die beter is voor het milieu, geeft mensen vaak het gevoel status of zelfs vriendschappen te moeten inleveren. Maar zijn er zoveel goede alternatieven en heel veel mensen die de noodzaak van die alternatieven begrijpen. Kijk goed om je heen en er gaat een wereld voor je open.

4. Bystander Effect
Als er veel mensen om je heen zijn die niks doen, denk je dat dat normaal is en je dus niks hoeft te doen. Het Bystander Effect houdt in dat betrokkenen kijken naar het gedrag van anderen en als die ook niks doen leiden ze daaruit af dat er blijkbaar niks aan de hand is. Hoe meer omstanders, hoe kleiner de kans dat iemand ingrijpt. Iedereen gaat ervanuit dat iemand anders wel zorgt voor een oplossing, maar als we dat allemaal denken gebeurt er dus niks. Het Bystander Effect zorgt er bij wereldwijde klimaatverandering dus voor dat we allemaal naar de ander kijken om actie te ondernemen.

5. Cognitieve dissonantie
"Ik print alleen op duurzaam papier, dus mijn negatieve impact is kleiner.” “20 jaar geleden werd klimaatverandering al aangekaart, maar we hebben nog steeds droge voeten. Dan valt het toch wel mee?” “Als ik geen vlees eet kan ik best een paar keer per jaar de wereld over vliegen.” De eigen waargenomen opvattingen zijn bij cognitieve dissonantie in strijd met de vorm en urgentie van het probleem. Zo rationaliseren we ons eigen gedrag, tot het ongemakkelijke gevoel over de situatie verdwijnt. We houden onszelf onbewust liever voor de gek dan toe te moeten geven hoe groot het probleem is.
 

Van onduurzaam, naar duurzaam denken en doen
Sta dus stil bij de verborgen impact en wees op je hoede voor deze 5 punten als je het milieuprobleem bekijkt. Iedereen kan verandering veroorzaken en de persoonlijke impact verkleinen:

Ten eerste, kijk naar waar jouw grootste impact zit. Bekijk je impact inclusief de verborgen impact. Dus inclusief de impact in de keten en inclusief andere soorten impact dan alleen klimaatimpact, zoals milieuvervuiling, schade aan natuur, landgebruik en ontbossing. En dat kan nog weleens tot verrassingen leiden. Uit een studie van Babette in samenwerking met CE Delft blijkt namelijk dat ‘spullen’ op nummer 1 staat en ‘vlees’ op nummer 2 in de impact top 10 van de gemiddelde Nederlander. Spiegel je eigen gewoontes aan die top 10 en ga eerst aan de slag met je grootste impacts. Staar je niet blind op dingen die heel zichtbaar zijn en gemakkelijk te ‘haten’, zoals verpakkingen. Natuurlijk is zwerfafval schadelijk, dus gooi je verpakking gescheiden in de afvalbak. Echter, de echte impact zit meestal in de inhoud van de verpakking! Juist daar is de grootste winst te behalen. Kortom; ga vooral aan de slag met de grote impacts.

Ten tweede, stel jezelf ten doel om binnen de draagkracht van de planeet te leven en maak een concreet plan hoe je daar kunt komen. Durf verantwoordelijkheid te nemen en bedenk hoe jij de meeste slagkracht kunt ontwikkelen. Blijf als ondernemer op de hoogte door je in te schrijven voor nieuwsbrieven, events te bezoeken en tools (link naar barometer) in te zetten. Ook inschrijven bij clubs als de Nederlandse Klimaatcoalitie helpt je praktisch naar duurzaamheid te kijken. Maak een lange termijnbegroting, zo zie je dat duurzame opties zichzelf terugverdienen. En kijk wat voor jou werkt! Hoe dichter het bij jezelf of je bedrijf ligt, hoe meer inhoud je het kan geven.  

Read more
Related SDGs what are SDGs
There are no matches yet. Match to this library

Do you want to comment on this library item?