Bodem is business

Bodem is business
solution

Er is iets veranderd. Tien jaar geleden werd ik, Christy van Beek, programma coördinator Voedselzekerheid bij Alterra, onderdeel van Wageningen Universiteit en Research Centre, meewarig aangekeken als ik het had over het belang van de bodem voor bedrijven. Nu komen er 70 bedrijven naar een bijeenkomst van MVO Nederland* om te praten over de bodem.

Stille wateren…

De bodem, de belangrijkste productiefactor in de voedselketen, is wat je noemt een typetje “stille wateren diepe gronden”. Ze zegt niets en ondergaat zonder klagen al de menselijke bemoeienis. Bij het wereld bodem instituut (ISRIC) hebben ze zelfs een nieuwe bodemsoort toegevoegd: de anthrosol. Te herkennen aan ploegsporen en verstoring van de natuurlijke bodemopbouw. Tja...

Business case

En nu word mij gevraagd hoe je een business case kunt maken van de bodem. Weer een tja... Jaarlijks gaat er circa 12 miljoen hectare verloren door onkundig bodemgebruik en wordt er voor 20 miljard Euro vruchtbare bovengrond weggespoeld. Hoezo business case? Ik snap het wel, als producent moet jouw inzet zichtbaar zijn in het product en dus zoekt men naarstig naar een relatie tussen bodemkwaliteit en productkwaliteit. Want alleen dan kunnen we er een businesscase van maken met een terugverdientijd van minder dan 2 jaar.

Relatie bodem- en productkwaliteit

Goed nieuws, er is wel degelijk een relatie tussen deze twee, zij het niet zo duidelijk als men graag zou willen. Om deze relatie goed te kunnen analyseren is het belangrijk om onderscheid te maken tussen productiviteit (gaat de productie omhoog bij een goede bodemkwaliteit?), kwaliteit (proef je het als je investeert in de bodemkwaliteit?) en duurzaamheid (is een goede bodemkwaliteit beter voor het milieu?). Voordat ik in ga op deze onderdelen, eerst iets over een ‘goede bodemkwaliteit’.

Goede bodemkwaliteit

Wat is dat eigenlijk, een goede bodemkwaliteit? Het antwoord is niet eenvoudig. Iedereen voelt aan dat je de bodemkwaliteit van de Veluwe niet kan vergelijken met die van een veenpolder. Betekent dat dan dat een zandgrond nooit een goede bodemkwaliteit kan hebben? Jawel, maar binnen de context van de zandgronden. Met andere woorden, het is niet mogelijk om een vaste, kwantitatieve definitie van bodemkwaliteit te geven. Ja, iets met een goede structuur, met een goed nutriënten- en vochtleverend vermogen en met een hoge biologische activiteit. Maar dit is vrij vaag, al zeg ik het zelf, en er is geen business case van te maken.

Gebrek aan een eenduidige definitie

Ik denk dat het door dit gebrek aan een eenduidige definitie komt dat men goede bodemkwaliteit vaak gelijk stelt aan biologische productie, dat wil zeggen, zonder gebruik van kunstmest. En dat is te kort door de bocht. Er is veel te zeggen over het gebruik van kunstmest, maar ook over het gebruik van organische mest. Hier gaat het echt om de lokale omstandigheden en kijken wat goed past. In gebieden met veel biomassa (bijvoorbeeld in gebieden met een hoge natuurlijke bodemvruchtbaarheid en een gunstig klimaat of gebieden waar veel biomassa wordt geïmporteerd) zijn de omstandigheden voor biologische productie veel beter dan in gebieden waar minder biomassa aanwezig is. De verschillen in klimaat en landbouwkundige omstandigheden zijn gewoon te groot voor één benadering. De beste aanpak is altijd context specifiek, dat wil zeggen aangepast aan de lokale omstandigheden.

Nutriëntenbalans

Om toch enige objectiviteit aan te brengen in de discussies over, en het vaststellen van bodemvruchtbaarheid, werk ik zelf het liefst met nutriëntenbalansen; die kunnen redelijk eenvoudig bepaald worden en zijn een objectieve maatstaf voor de verandering van bodemkwaliteit. Natuurlijk, bodemkwaliteit is meer dan nutriënten, maar ook voor andere elementen is juist de nutriëntenbalans een goede indicator. En dan is een bodem net als een bankrekening; is de balans negatief dan teer je op je voorraad in. Bij een grote voorraad (een dikke bankrekening of, in dit geval, een rijke kleigrond) dan merk je daar vooralsnog niet zoveel van, maar bij een kleine voorraad (een laag saldo, of een arme zandgrond) dan merk je al snel de consequenties. Of je saldo nu hoog of laag is, vroeger of later worden de gevolgen van een negatieve balans duidelijk; dan gaat bijvoorbeeld onherroepelijk de oogst omlaag, wordt de kwaliteit van het product minder en is er geen sprake (meer) van een duurzaam systeem. Maar als het eenmaal zover is, is het te laat.

Pleidooi

Daarom hier een warm pleidooi om in ieder landbouwsysteem de nutriëntenbalans in de gaten te houden. Als ware het een thermometer voor de bodemkwaliteit. Want een gezonde bodem is een duurzame business; productief van goede kwaliteit en met behoud van natuurlijke ecosysteemfuncties.

* Het betreft de bijeenkomst 'Een vruchtbare bodem, waardevol voor de hele keten'.

Read more
Related SDGs what are SDGs
There are no matches yet. Match to this solution
No people have been matched yet. Match people here

Do you want to comment on this solution?